Próba łamania złączy spawanych to niszczące badanie mechaniczne polegające na celowym złamaniu próbki pobranej ze złącza w taki sposób, aby odsłonić przekrój spoiny do oceny wzrokowej. Jej cel jest prosty: ujawnić wewnętrzne niezgodności spawalnicze – takie jak pęcherze, pęknięcia, przyklejenia, braki przetopu czy wtrącenia stałe – które nie są widoczne z zewnątrz i nie zawsze wykrywalne metodami nieniszczącymi dostępnymi na placu egzaminacyjnym.
Metodykę badania reguluje norma PN-EN ISO 9017, norma określa wymiary próbki, sposób wykonania nacięcia inicjującego (karbu) oraz procedurę łamania. W praktyce spawalniczej próba łamania jest przede wszystkim stosowana przy egzaminowaniu spawaczy zgodnie z PN-EN ISO 9606-1, gdzie stanowi alternatywę dla próby zginania przy ocenie złącza egzaminacyjnego.
Jak przebiega próba łamania
Pobieranie próbki
Próbkę do badania pobiera się w zależności od rodzaju złącza i wymagań normy – można łamać całe złącze lub wyciąć z niego próbkę o określonych wymiarach zgodnie z PN-EN ISO 9017.
Nacięcie inicjujące (karb)
Głębokość karbu wynosi zazwyczaj 1–2 mm. Karb ukierunkowuje pęknięcie przez przekrój spoiny – bez niego próbka może pęknąć w sposób przypadkowy, omijając obszary wymagające oceny.
Metody łamania
Norma PN-EN ISO 9017 przewiduje trzy sposoby łamania: dynamiczne uderzenie (np. młotkiem), zastosowanie nacisku na próbkę umocowaną w prasie oraz obciążenie naprężeniem rozciągającym.
Ocena powierzchni przełomu
Po złamaniu ocenie podlega cała powierzchnia przekroju spoiny – od lica do grani. Badający identyfikuje rodzaj, lokalizację i rozmiary widocznych niezgodności.
Zastosowania i kryteria akceptacji
Egzaminowanie spawaczy wg PN-EN ISO 9606-1
Próba łamania jest stosowana przy egzaminowaniu spawaczy zgodnie z normą PN-EN ISO 9606-1. Może być wykonywana jako alternatywa dla próby zginania podczas oceny złącza egzaminacyjnego.
Co oceniamy na przełomie
Po złamaniu ocenia się powierzchnię pod kątem występowania niezgodności spawalniczych: pęcherzy gazowych, pęknięć, przyklejeń, braków przetopu oraz wtrąceń stałych.
Kryteria akceptacji
Niezgodności wykryte na przełomie ocenia się zgodnie z normą PN-EN ISO 5817 dla stali lub PN-EN ISO 10042 dla aluminium i jego stopów.
Podsumowanie
Próba łamania to prosta metoda badania, która pozwala ujawnić wewnętrzne niezgodności spawalnicze niedostępne przy oględzinach zewnętrznych. Nie wymaga specjalistycznego sprzętu i jest powszechnie stosowana przy egzaminowaniu spawaczy zgodnie z PN-EN ISO 9606-1.
